بافت فرش دستباف اصلی ترین و مهمترین نکاتی که باید بدانید

فرش ماشینی

بافت فرش دستباف هنری اصیل بوده که از دیرباز تاکنون ایرانیان به بهترین شیوه آن را انجام می دهند و کارگاه های قالی بافی زیادی در کشور وجود دارد بافت فرش با مشکلات زیادی همراه است. که باید دقت و ظرافت خاصی انجام شود و مراحل چله کشی و کشیدن پود نازک اگر به خوبی انجام شود ، به کیفیت و قیمت فرش دستباف بسیار افزوده می شود و این مراحل باید توسط افراد با تجربه انجام شود.

بافت فرش دستباف مراحلی مانند چله کشی ، کشیدن پود نازک ، ارتفاع فرش و سر کجی رج ها دارد که انجام دقیق آن ها بسیار در قالی بافی اهمیت دارد

۱- اساس بافت فرش دستباف

اول : دار قالی سالم و بدون عیب برای بافت فرش دستباف

دوم : انجام چله کشی صحیح و یکدست می باشد .

بنابراین ، چنانچه کیفیت موارد فوق ، برای شما قابل قبول ( یا دلچسب ) نبود ، تا زمان حل مشکل ، بهیچ عنوان بافت فرش دستباف را شروع نکنید .

بافت فرش دستباف و چله کشی برای بافندگان تازه کار و کم تجربه ،  کاری سخت و دشوار است همچنین ، با توجه به حساسیت فوق العاده چله کشی در حاصل کار ، بهتر است کار چله کشی را به افراد خبره و با تجربه واگذار کنید .

۲- پود نازک :

پس از انتخاب دار مناسب برای بافت فرش دستباف و انجام چله کشی صحیح ، مهمترین عامل موفقیت در انجام یک بافت خوب ، این است که بافنده در کشیدن پود نازک ، به اندازه کافی ، مهارت داشته باشد . بنابراین – لطفا تا قبل از حصول اطمینان ، و تمرین کافی ، در این مورد بهیچ وجه ، بافت را شروع نکنید زیرا :

کیفیت بافت هر فرش بیشتر از هر چیز مربوط به کیفیت کشیدن پود نازک آن است

۳- کنترل دقیق ارتفاع فرش :

 بطور مرتب ( معمولا هر بیست رج یکبار ) ارتفاع بافت را متناسب با رجشمار محاسبه کرده  کافی است ارتفاع فرش را برابر با آن بطور مرتب و از همان ابتدا تنظیم کنید و از مشکلات و عیوب زیادی که در اثر عدم کنترل ابعاد ممکن است بوجود آید جلوگیری نمائید .

با این حال  توجه کنید که :

اگر بافت شما پایین زدگی داشت : ( اشکال کار شما یکی از موارد زیر است )

*** دفه را بیش از حد و خیلی محکم می کوبید .

*** چله ها را بیش از حد استاندارد ( بوسیله پیچهای سردار ) سفت کرده اید .

*** تراکم چله ها ، کم است ( چله ها بازتر از حد استاندارد کشیده شده است . عرض کارتان بیش از اندازه خواسته شده می باشد .)

***پود کلفت وپود نازک را به صورت مرتب در هر رج ، استفاده نمی کنید .

اگر بافت شما بالا زدگی داشت : ( اشکال کار شما یکی از موارد زیر است )

*** دفه را آرام و کمتر از حد استاندارد می کوبید .

*** چله ها شل است ( می توانید بصورت یکنواخت ، آنرا از طریق پیچهای سردار سفت نمایید).

*** تراکم چله ها زیاد است ( عرض کار کمتر از اندازه خواسته شده می باشد .)

*** پود نازک را خیلی سفت و خشک می کشید .( در این صورت هر چقدر هم دفه بزنید رج بعدی پایین تر نخواهد رفت .)

و یک نکته خیلی مهم دیگر ، در ارتباط با << کنترل ابعاد و اندازه فرش  >>

متاسفانه ، اکثر بافندگان عادت به اندازه گیری مرتب بافت ندارند و گاهی تا نیمه های فرش ، حتی یک بار هم ، آن را اندازه نمی گیرند و بالفرض ، اگر در وسط کار متوجه شوند که بافتشان ( مثلا ) پنج سانت کوتاه شده است ، سعی می کنند در نیمه دوم ، آن پنج سانت را هم جبران کنند . ( یعنی نیمه دوم را آنقدر بلند و با فاصله می بافند که پنج سانت هم بیشتر از اندازه استاندارد باشد !!) و اینجاست که اشتباهی بزرگتر از اشتباه اول را مرتکب می شوند !! چون در این صورت ، تمام فرش ( هم نیمه اول و هم نیمه دوم ) از نظر اندازه و ابعاد ، خراب شده است .

بنابراین : اگر مقداری از فرش را ( بدون اندازه گیری دقیق و مرتب ) بافتید و بعدا متوجه شوید فرش بالا زدگی یا پایین زدگی دارد ، لطفا باقیمانده فرش را مطابق اندازه های استاندارد جدول ببافید ! ( و به قسمتی که دچار مشکل شده است ، کاری نداشته باشید !!! )

همواره از گره های استاندارد با طول سه سانتیمتر (هر دو لای نخ با هم سه سانت !!) استفاده کنید چون در غیر این صورت با مشکل کسری نخ مواجه خواهید شد .

بسیاری از عیوب و مشکلات بوجود آمده در طول بافت ، بوسیله رفوگری و … قابل رفع هستند اما متاسفانه گاهی برای تامین نخهای کسری ( بخصوص اگر تعداد آنها زیاد باشد یا در قسمتهای حساس نقشه باشند ) هیچ کاری نمی توان انجام داد ! تا جایی کا ممکن است نا چار شوید تا بافت خود را نیمه کاره رها کنید بنابراین لطفا این توصیه را کاملا جدی بگیرید !!

اکثر بافندگان وقتی با این پرسش مواجه می شوند که : << آیا طول گره هایتان بلند نیست ؟ >> فورا جواب می دهند که : خیر !! اتفاقا خیلی هم کوتاه است ! اما اگر چند گره از روی بافت را با قلاب شکافته و با خط کش اندازه بگیرید می بینید که طول هر گره ۵/۳ یا ۴ سانتیمتر ( و بیشتر از مقدار نخ داده شده ) است … بنابراین تا قبل از اندازگیری دقیق در این مورد قضاوت نکنید !!

بعد از بافت هر رج باید گره ها را (بوسیله دو انگشت دست ) سر کشی نمائید . تا گره ها بصورت کاملا صاف و کشیده در ساختمان فرش قرار بگیرند ،همچنین می توانید با استفاده از دفه ، گره ها را شانه کنید شانه زدن بافت بوسیله دفه برای فرش هایی که بعدا برجسته کاری می شوند یک کار ضروری و لازم است

۴- نا همواری و سر کجی امتداد رج ها

گاهی اتفاق می افتد که پس از بافت مقداری از قالی، امتداد رجها ، بتدریج از حالت کاملا صاف و افقی بودن خارج شده و ناهموار می شوند گاهی حتی بافت ، دچار سر کجی شدید می شود ( بطوریکه یک سمت بافت بالاتر و سمت دیگر پایین تر قرار می گیرد . )

دلایل بوجود آمدن اشکال ( ناهمواری یا سر کجی )

این مشکل ، دو دلیل عمده دارد که هر دو مربوط به انجام ناصحیح چله کشی است .

-یکنواخت نبودن کشش چله ها در عرض کار :

در قسمتهایی که چله ها سفت تر است ، رجها در اثر دفه زدن ، به سادگی پایین می روند ولی در قسمتهایی که چله ها شل است ، هر چقدر هم دفه بزنید رجها پایین نمی روند ، بنابراین در امتداد رج ، پستی و بلندی ایجاد می شود .

-عدم تراکم یکنواخت تارهای چله در عرض کار :

در قسمتهائی که تعداد چله بیشتری ریخته شده ، طبیعتا ارتفاع قالی بدلیل فشردگی و تراکم بیشتر ، بالا می زند و بالعکس

قالی بافی از دیرباز هنر و مهارت دستان ایران زمین بوده است. در اینجا مراحل بافت فرش را به خلاصه مورد اشاره قرار می دهیم.

مراحلی که برای شروع بافت یک فرش دستباف می بایست رعایت گردد عبارتند از:

۱ـ آماده سازی مواد اولیه شامل نخ چله، نخ پشمی(خامه)، نخ پود.

۲ـ آماده سازی دستگاه (دار) و ابزار.

۳ـ آماده سازی نقشه مورد نظر.

۴ـ چله کشی (نصب نخ چله یا تارها بر روی دار قالی بافی).

۵ـ بافت گلیم، ابتدای فرش.

۶ـ ساده بافی ابتدای فرش، انجام عمل گره زدن بر روی تارها به وسیله خامه.

۷ـ نقشه خوانی، انجام عمل گره زدن براساس خانه های رنگی نقشه.

۸ـ انجام عمل پودکشی (پود زیر یا ضخیم و پود رو یا نازک) و عمل کوبیدن پودها.

۹ـ شیرازه پیچی کناره ها.

۱۰ـ عمل کوبیدن رج ها و قیچی زدن سرپرزهای اضافی.

۱۱ـ رعایت در جلوگیری از معایب احتمالی هنگام بافت.

۱۲ـ پایین کشی :اتمام کار یک فرش بافته شده.

توضیح اینکه در یک فرش تراکم گره ها و ظرافت آنها نمایانگر میزان مرغوبیت و کیفیت فرش است. بدین معنی که هر چه تعداد گره ها زیادتر و در اصطلاح فرش بافی هر چه پرتر باشد کیفیت آن بالاتر خواهد بود.

بطور کلی در قالی بافی ایران دو نوع گره متداول است.

۱ـ گره ترکی (قیورد ـ متقارن) تبریز، هریس همدان، عشایر فارس و ….

۲ـ گره فارسی (سنه ـ نامتقارن) فارسی زبانان، اراک، اصفهان، مشهد، بیرجندؤ کرمان، نائین، کاشان، قم و ….

رجشمار

رجشمارهای رایج در فرشبافی ایران از ۲۰ تا ۹۰ رجی می باشد.

معمولاً فرشهای درشت باف ۲۰ و ۲۵ رجی و فرشهای ایلیاتی درشت بافت معمولاً حدود ۳۰ رجی هستند فرشهای متوسط خوب ۴۰، ۴۵ و ۵۰ رجی هستند.

فرشهای خوب ۵۰ تا ۹۰ رجی هستند.

برای آشنایی با تاریخچه قالی در ایران مقاله تاریخچه فرش و قالی هنر اصیل ایرانی را مطالعه کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *